Amazonia,
aandacht voor de ecosystemen

Amazonia, oerbossen en ecosystemen

Deze keer nemen wij de oerbossen onder de loep. Er zijn verschillende soorten oerbossen, gematigde bossen komen voor in het westen en oosten van Noord Amerika, het zuiden van Zuid Amerika in West en Midden Europa, Oost Azië, Australië en Nieuw Zeeland. Daar valt zo’n 500 tot 1500 mm. regen per jaar. Voor tropische regenwouden is een warm klimaat vereist met wel 2000 tot 3000 mm regen per jaar dit bostype vindt men in Midden en Zuid Amerika, West en Midden Afrika, Zuidoost Azië en Noordoost Australië. Wij richten onze aandacht voornamelijk op het gebied Amazonia waar zowel de rivier als het land eromheen gelijknamig is. De veelzijdigheid is zo aanwezig, dat je hier gemakkelijk een boek vol over zou kunnen schrijven in dit geval is er sprake van een regenwoud en waterbossen.

Het ecosysteem van de tropische bossen

Alles binnen een ecosysteem is van elkaar afhankelijk en beïnvloedt elkaar over en weer. Dit geldt niet alleen voor het klimaat en de temperatuur, maar ook voor de planten en dieren. Veertig tot vijftig procent van alle soorten levende wezens leeft in de tropische regenwouden. De tropische regenwouden nemen minder dan 2% van het aardoppervlak in beslag. Het leven in deze wouden is zeer uitgebreid. Planten en dieren evolueerden in het tropische regenwoud gezamenlijk en raakten in de loop van duizenden jaren op elkaar aangewezen. Als de vruchten rijpen, moeten hun zaden verspreid worden door dieren, zoals vogels bijvoorbeeld. Vruchten hebben vaak felle kleuren om de aandacht te trekken. Bomen in de tropische bossen dragen niet tegelijkertijd vruchten. Is de oogst van de ene soort binnen, dan zijn de vruchten van een ander soort pas rijp. Verdwijnt het tropische regenbos, dan verdwijnen daarmee ook typische dieren. De meeste dieren in de tropische bossen zijn direct afhankelijk van dit bos. Hun milieu en levensruimte wordt vernietigd. De lijst van uitgestorven en bedreigde diersoorten neemt steeds grotere vormen aan. Slechts anderhalf miljoen dieren zijn beschreven, voor het overgrote deel insecten. Schattingen vertellen dat er minstens nog vijf miljoen onontdekt zijn, waarvan de meeste in de tropische regenwouden leven. Er zijn ongeveer 80.000 verschillende soorten planten en 1500 vissoorten en bijna een kwart van de 9000 vogelsoorten in de wereld. Zoals bij alle tropische regenwouden is ook in Amazonia sprake van een gesloten ecosysteem. Alle natuurlijke voedingsstoffen worden onmiddellijk in het ecosysteem opgenomen waarbij er niets wordt verspild. Via wolken en lucht komt dat zelfs naar Europa toe.

Amazonia

In veel dat geschreven is over de Amazone, wordt het gebied uitgebeeld als een groene hel met immens grote slangen op het land en in het water, krokodillen, anaconda’s, die 10 meter lang kunnen zijn en de pijlstaartrog, vleesetende vissen zoals Piranha’s en meervallen en haaien die op zijn minst etterende wonden kunnen veroorzaken of je been volledig wegeten. En niet te vergeten de dertig centimeter lange en giftige duizendpoten. Daarnaast haaien, zaagvissen, zeenaalden, tongen tot dolfijnen toe. Echter het merendeel van de dierenwereld is ongevaarlijk, zowel op het land als in de wateren. Met alles in de natuur is het zo dat je respect voor elkaar moet opbrengen en elkaar moet leren kennen. Oppassen voor stilstaande plassen waar, na de regentijd, hongerige piranha’s kunnen verblijven. Veel bewegen als je gaat zwemmen in open water en met hoog water zwemmen, dan is er niets aan de hand en gaat alles goed. Ook deze Pirahna-vissen jagen in scholen.

De rivier houdt het water lang vast omdat hij gevoed wordt tijdens de verschillende regentijden en het vrijwel niet omlaag loopt, 1.5 centimeter per km. Amazonia, is het gebied waar de rivier, het land er omheen en het bekken dezelfde naam dragen. Waar het zoete water, tot 160 kilometer van de kust stroomt en zich daar pas vermengt met het zoute water van de zee en brak wordt en een breedte kent van 320 kilometer zoet- en brak water. Een rivier die ontspruit op een sneeuwbedekte bergtop in de Andes op 5200 meter hoogte en loopt van west naar oost. Het is de grootste rivier op de aarde met brede vertakkingen . De stroom is zo diep dat zeeschepen tot 3700 kilometer landinwaarts kunnen varen. Gedurende zijn 6400 kilometer lange reis naar het oosten komen we door veel verschillende landen en regengebieden, gecreëerd door de evenaar die dwars door het gebied loopt en zorgt dat het aan de noordkant in juni regent en in aan de zuidkant in december en januari. Het regent altijd wel ergens in dit gebied. Zij kennen vrijwel geen seizoenen, alleen een regentijd of geen regentijd. De temperatuur varieert tussen 27 en 37 graden.

Een vijfde deel van ons water komt uit Amazonia

De Amazone creëert uit zijn monding één vijfde van al het zoete water op de aarde. Het is een enorm gebied dat bijna niet te bevatten is, zo groot en vrijwel onontdekt. Pas nu is de mensheid de geneeskracht van het gebied aan het ontdekken, van bloemen en planten. Door de vlakke bodem, zijn er uitgestrekte woudgebieden die een deel van het jaar onder water staan. Op je reis word je begeleid door de eigenaardige geur van doorweekte bladeren, hout en aarde, vermengd met de zoetige geuren van de weelderig bloeiend gewassen. In de droge en natte seizoenen, want andere seizoenen kennen ze hier niet, lijkt het alsof de plantengroei en het dierenleven in volstrekte chaos plaatsvindt, een kaketoe aan geluiden, geritsel van afvallende bladeren de bloei en het valproces van bloemen, het ruien van vogels met neerfladderende veren, het paren en voortplanten, vindt allemaal gelijktijdig plaats. Soms, na een zware regenbui staan plotseling de planten in bloei, alsof de lente is aangebroken. Midden op de dag verstommen de dierengeluiden, bladeren gaan hangen en bloembladen vallen af alsof het herfst is geworden. Op zo’n dag lijken ze alle seizoenen van een jaar door te maken.

Structuur van de regenwouden

Waar je aan moet wennen is de duisternis in zo’n bos. Miljoenen bomen leveren een heftige strijd om het licht te bereiken, sommigen kunnen een enorme hoogte bereiken en spreiden hun bladeren als een gewelf uit als een bladerdak, waardoor de stammen kaal blijven. Tien procent van het Licht dringt door tot de bodem en men lijkt in een voortdurende schemering te lopen. De tijd lijkt hier te hebben stil gestaan. Je zou willen dat iedereen eens in zo’n bos zou kunnen wandelen en beleven hoe ik het hier zie en beleef, ik vertel mijn verhaal zodat ik iets van de sfeer aan u mee kan geven. Dat u kunt voelen hoe de grond onder je voeten beweegt van alles dat op de grond gevallen is, van de geuren en een soort verzengende vochtige hitte, de geluiden van de vogels, het geritsel boven je hoofd en de geuren van rottende bladeren en anders. Het is zo noodzakelijk dat dit soort oerbossen blijven bestaan op de aarde.

Schimmels in symbiose met kleinere wortelsystemen

Je vraagt je af, alles wat is of wordt afgebroken in dit woud door de veelvuldige regenval wordt door de rivieren weer weggespoeld, hoe is het mogelijk dat dit blijft bestaan? Geen rijke grond, weinig bacteriën, geen mineralen, hoe kan het woud zich onder deze omstandigheden handhaven? Het antwoord hierop is voornamelijk te vinden in de massa’s schimmels die de bomen bedekken. De schimmels die in gemeenschap leven met de kleinere wortels van de bomen en andere planten zijn ontzaglijk belangrijk. Zij overdekken de kleine wortels met een witachtig vilt en veroveren zelfs een plaatsje tussen de plantcellen. Dit samenleven van wortels en schimmels, is tenminste één sleutel tot de oplossing van de vraag hoe de boom aan zijn voedsel komt, er zijn natuurlijk meer bronnen. Door dit systeem kunnen de minerale voedingsstoffen uit de rottende bladeren en het hout dat erop terecht komt, rechtstreeks naar de levende wortels worden vervoerd. Daarom komt er maar heel weinig van de oplosbare stoffen in de bodem terecht. Wellicht is dit de volgende sleutel voor het bestaan van plankwortels (oppervlakkige wortels met wortels tegen de stam als een soort stutten)

Insecten zijn noodzakelijk

Ook insecten, vooral mieren op de grond en op de planten, spelen een belangrijke rol in dit overlevingssysteem, evenals de bacteriën en de wormen. Dit zijn belangrijke fundamentele processen van het oerbosleven, de gehele voedingskringloop is er erg kort. Het bos leeft niet zo zeer in de grond maar meer erboven. Mijn oog valt op een colonne mieren, die allen een rond stukje blad dragen, ik volgde hen tot aan het nest. De werkmieren kropen het gat in en hielden daarbij het blad stevig vast. Wanneer er eentje met zijn blad beklemd raakt, rukte hij er korzelig aan, terwijl de andere mieren hem passeerden, zonder er enige aandacht aan te schenken. In de gangen onder de grond leggen deze insecten het bladmateriaal neer en kweken er een soort schimmel op waarmee zij hun jongen voeden. De bladeren gaan hierbij teniet en veranderen in anorganisch materiaal dat snel opgenomen kan worden door de plantenwereld erboven. De mieren leefden duidelijk volgens instructies, zoals ook de termieten, de schimmels, en de parasieten die weer op parasieten leefden. Duizenden soort planten en dieren en micro-organismen vullen elk spleetje in het woud op en vangen het stervend leven op terwijl het valt. In deze jungle zijn de planten en dierenwereld in strijd om het bestaan gewikkeld. Reusachtige rupsen hebben de bladeren aangevreten en vogels verslinden op hun beurt weer de rupsen. Als je zo in een leefgemeenschap bent in dit oerbos, verbaas jij je over het bestaan van deze mensen, tussen al het kruipend en vliegend ongedierte. Wanneer de ecosystemen gaan veranderen, kan het zijn dat er andere regengebieden ontstaan, maar dat weten wij pas zeker als we dit ook kunnen constateren. Er bestaan ook vervelende dingen in dit oerbos zoals de mutacavliegen.

Insecten soms een noodzakelijk kwaad

Er bestaan een aantal soorten mutaca vliegen waarvan sommige groot en andere klein zijn, al naar gelang hun aard, houden ze zich in het zonlicht of in de schaduw op. Deze soort, die ik hier observeerde was ongeveer zo groot als een huisvlieg en zweefde in het zonlicht, maar af en toe zocht ze de schaduw op. Het zijn lome diertjes, net als de zandmuggen. Hun beet is bijzondere pijnlijk en heeft een bijzonder uitwerking. De eerste beet is vervelend, vijf beten zijn ondraaglijk en tien maken iemand dol en na meer dan twintig beten weet je niet meer of je nog leeft en laat dat je ook onverschillig. Ik zag in dit dorp mutacavliegen, muggen, en niet te vergeten spinnen, teken, vlooien, waaronder de zandvlo, een klein rood diertje in het struikgewas dat onder iemands huid kruipt en talrijke duizendpoten. Er waren in dit gebied ook vliegen die hun larven in schrammen en wonden deponeren waardoor zweren ontstaan en nog een smerige vlieg die, met de hulp van een mug, haar eieren op de mens overbrengt. Ze komen in de gaatjes in de huid terecht en ontwikkelen zich daar tot maden. Men kan best een groot natuurliefhebber zijn maar dergelijke insecten maken het net toch weer even onplezierig. Toch weegt het niet op tegen de andere mooie dingen, zorg dat je antimiddelen bij je hebt en je kunt het allemaal binnen grenzen houden.

Aanpassing van de zoogdieren aan omstandigheid

De dieren die wij hier kennen, lijken een verandering te ondergaan. Waar er zoveel water is, zijn aanpassingen nodig, vooral als er zoveel woest stromend water is, om in dit waterverzadigde woud te kunnen leven. Het leven past zich aan, als er bij ons dieren zijn die op de grond leven, hebben deze zelfde dieren zich aangepast en leven in de bomen. Men raakt gefascineerd door hun vreemde uiterlijk en door de vele eigenschappen die zij gedurende meer dan 70 miljoen jaren van afzondering hebben verworven, zoals klimmen, zich vasthouden, drijven of zwemmen en door de raadselachtige wijze waarop zij de voedings- en voortplantingsproblemen hebben opgelost. Wat in andere werelddelen eenvoudige aardtorren zouden zijn, heeft hier kamvormige klauwtjes om zich aan boombladeren vast te houden, omdat ze door de hevige regenval en overstromingen vaak in de bomen een goed heenkomen moeten zoeken. Vogels, waarvan de familieleden in de Oude wereld een groot deel van hun tijd op de grond doorbrengen, hebben zich aan het Amazonegebied aangepast en zitten in bomen, daarom hebben zij lange, kromme klauwen om zich stevig aan de takken te kunnen vasthouden. Kikkers die in andere landen als kikkervisjes in vijvers of sloten ter wereld komen, vinden zulk stilstaand water niet in het Amazonebekken. Er zijn slechts woeste stromen die de eieren naar de talloze vraatzuchtige dieren zouden voeren en daarom leggen zij hun eieren in de “watertanks”van de bromelia of dragen zij hun eieren veilig op de rug tot deze zich tot kikkertjes hebben ontwikkeld. Hier leeft het enige echte waterbuideldier ter wereld, de Yapok of wateropossum(ratsoort), die poten met zwemvliezen heeft. De buidel van het wijfje dient om de jongen tijdens het zwemmen en duiken te beschermen. Zoogdieren als varkens en knaagdieren voelen zich in het water net zo thuis als op het land en zelfs de trage luiaard, die meestal onderste boven in een boom hangt, kan vrij goed zwemmen. Verder zijn er natuurlijk de apen die zich nog beter thuis voelen in de bomen dan de apen elders. Veel apen komen zelfs nooit op de grond. Hun gemeenschappelijke voorouders leefden 60 tot 70 miljoen jaar geleden. Sommige soorten hebben een bijzonder nuttig vijfde ledemaat, een grijpstaart, ontwikkeld. Aan de onderkant van het staarteinde bevindt zich een gevoelig plekje huid, net zoals de palm van een hand, dat deze dieren tot super acrobaten in de bomen maakt. Apen zijn niet de enige dieren in het Amazonegebied die een grijpstaart hebben. Miereneters, rolstaartberen (soort wasbeer) stekelvarkens, opossums, hebben allen grijpstaarten. Deze verscheidenheid is op alle wezens van toepassing.

Reizigers

De grootste rivier ter wereld is reeds in 1500 ontdekt door een Spaanse zeekapitein die met Columbus was meegereisd die ook op zoek was naar een zeeweg richting Indië. De eerste Europeaan die de rivier over de gehele lengte afvoer was ook een Spanjaard. Hij begon zijn tocht op de rivier de Coca aan de voet van de Andes in Ecuador, volgde de kronkelend Napo stroomafwaarts en kwam zo in de boven Amazone terecht, van hieruit legde hij een afstand van meer dan 3.000 km. naar het oosten af tot aan de Atlantische Oceaan. Hij was ook de eerste die melding maakte van de angstaanjagende, krijgszuchtige vrouwen, de Zuid-Amerikaanse versie van de Griekse Amazones, naar wie hij de rivier uiteindelijk noemde. Onder de krijgslieden, zo vermeldde Carvajal, bevond zich een aantal vrouwen “zeer blank en groot, met hun lange gevlochten haar rond het hoofd gebonden, zien zij er stoer uit. Op een lendedoek na, zijn zij geheel naakt, hanteren pijl en boog en doodde daarmee zeven tot acht Spanjaarden”.

Er zijn meer reizigers geweest die andere oerbossen hebben ontdekt, die evenzeer belangrijk zijn voor de ecologie van de volledige aarde, zoals de oerbossen van California. Ook deze zijn bijzonder van aard en ook daar komen oerbomen voor maar weer van een ander soort. Het zijn allen reusachtige mamoetbomen, die zelfs bosbranden en zeer zware vorst overleven. Zij blijven bestaan omdat ze zo enorm sterk zijn. Eigenlijk zou je dat wensen voor alle boomsoorten zodat we de ontginners en verbranders zouden kunnen uitlachen om hun gedrag. De Sequoiaboom wordt beschermd in het Sequoia National park te Californië. De bomen groeien op een hoogte van1400 tot 2300 meter hoogte. Dat is zeer hoog, gezien het feit dat de boomgrens toch benaderd wordt is dat sowieso verwonderlijk. Zij kunnen zo’n 100 meter hoog worden en 2000 jaar oud, de stamvoet kan een omtrek van negen meter bereiken. Dat is heel breed, negen tot tien mensen om een boom, om hem te omvatten. De volwassen bomen zijn brandbestendig door hun sponsachtig 45 centimeter dikke schors. Ook in het Yosemite nationaal park in de Sierra Nevada staan deze bomen. Het is een park dat zich kenmerkt door 3000 vierkante kilometer indrukwekkend granietgebergte dat door de ijstijd werd gevormd. Twee enorme bergen zie je aan de horizon als hoge brokken graniet staan: El Capitan en de Cathedral Rock, zij bewaken als het ware de ingang. De gletsjers die er ooit hebben gelopen, hebben een diep dal van 914 meter uitgeslepen en de heldere bergrivier Merced stort halverwege 740 meter omlaag, dit zijn de hoogste watervallen van de verenigde staten. Er zijn er nog veel meer maar het water is niet het belangrijkste hier, hoewel de Upper en lover Yosermite Falls wel heel bekend zijn. Zoals ik al zei het water is hier niet eens de belangrijkste bijzonderheid. Hier, in deze imposante bergwereld, groeien eveneens mammoetbomen die nogsteeds behouden zijn gebleven. Alleen al in Mariposa Grove in het zuiden van het park staan 500 van deze ontzagwekkende reuzen bij elkaar. De oudste daarvan is de Grizzly Giant, hij staat hier al 2700 jaar en heeft in deze tijd een omvang van 9.5 meter bereikt. Door de enorme hoogte verschillen binnen het park van 400 meter tot 4000 boven het zeeniveau, zijn er 27 verschillende leefgebieden ontstaan, van deze hoge bomen tot naaldbomen, tot dicht struikgewas en verschillende soorten weiden.

Wat dit soort gebieden betreft kunnen we nog wel even doorgaan er zijn zoveel gebieden die ons vanuit de oer gegeven zijn. Wij staan er te weinig bij stil wat een schitterende natuur onze aarde bevat, natuur waar je stil van wordt en ons ecologisch zoveel geeft. We kunnen helaas in één leven lang niet alles bezoeken op de hele aarde, daarom is het belangrijk er wat meer bij stil te staan, wat meer boeken hierover te lezen en is dit de rede waarom wij deze gebieden ook opnemen in ons blad zodat het wellicht uitnodigt om hier meer over te gaan lezen en de horizon verbreed, om te weten hoe kostbaar de aarde is.

De mens verziekt in de industriële gebieden

Wat ons vanuit de oer gegeven is, kan de mens vernietigen. Niets wordt ons voor niets gegeven. De regenwouden en andere bebossing is niet alleen voor hout bedoeld om ons te warmen maar ook om gebruik te kunnen maken van de geneeskrachtige planten die er groeien, om de lucht die wij inademen te voorzien van voldoende elementen om te zorgen dat het ons aan niets ontbreekt en voor de vochthuishouding op de aarde. Een wolken transportmiddel om hetgeen hier aanwezig is aan elementen te vervoeren naar andere plaatsen op de wereld waar het ook hard nodig is en in de vorm van neerslag de aarde aldaar weer voedt.

Een mens hoort deze elementen in te ademen en niet opgesloten te zitten in een flat, een huis of kantoor. Op deze manier kan men de lucht niet inademen die ons de hoeveelheden aan elementen geven die wij nodig hebben. Wanneer je, naast het feit dat je voornamelijk binnenshuis vertoeft, ook nog eens woont in een sterk luchtverontreinigd gebied, vinden er automatisch ook veranderingen plaats in het menselijk lichaam. De mens gaat oppervlakkig ademhalen, wordt agressief, functies die langzamerhand gaan uitvallen, alle systemen worden inferieur van kwaliteit. Ziekenhuizen stromen vol, artsen worden overspannen. Kortom de wereld verziekt, dat te zien is in de overbevolkte, industriële gebieden. Dit doet de mens zichzelf aan.

Hoe lang doorgaan met de uitputting van de aarde?

Wij zijn bezig alle natuurelementen die ons gegeven zijn, systematisch af te breken door overbevissing, bosontginning op grote schaal enz. enz. Hoelang kunnen wij daar mee doorgaan? Hoelang duurt het, totdat wij niet langer de beschikking hebben over de materialen die wij nodig hebben om te kunnen bestaan? Te weinig bossen die niet langer kunnen zorgen voor omzetting van de bruikbare materialen om van te leven. Het klimaat dat langzamerhand gaat veranderen, vervuiling van de wateren en de lucht. Wanneer verandert het negatieve systeem naar een positief systeem? De natuur, die wij vanuit de oer hebben gekregen zit zo schitterend in elkaar, dat wij vanuit het Westen zelfs materialen, via de lucht en bewolking ontvangen van zuid Amerika, van midden Afrika van Rusland, Canada en vanaf de Indische oceaan, is toch onvoorstelbaar schitterend.

Beschermde maatregelen zijn nodig

Wij constateren hier, dat het voor ons geen ver van ons bed show is, sterker nog, bescherming van de wouden is ons aller belang dat is nu wel duidelijk. Laten wij alles beschermen met onze ziel en zaligheid, zodat ook onze nazaten nog van deze oerbronnen kunnen genieten en niet verplicht zullen worden om dit soort normale elementen in exact de juiste hoeveelheden te moeten innemen door middel van een pilletje. Eigenlijk zouden we allemaal voor de bulldozers moeten gaan liggen en de bedrijven die dit aanrichten met brieven moeten verblijden om hen moreel te verplichten ermee te stoppen, hen een slechte naam te bezorgen en te zorgen dat wij die materialen massaal boycotten die zij zo nodig hebben voor inkomsten, om grote villa’s neer te kunnen zetten. Om nog meer mensen te verplichten voor ze te werken en nog meer macht uit te oefenen door middel van geld. Laat zien lieve mensen, dat u wat over heeft voor uw nazaten en de aarde waardoor wij deze oerbronnen kunnen blijven gebruiken. Het gaat hier niet alleen over Amazonia het gaat over alle oerbossen in de wereld waar mens, dier en natuur bedreigt worden door uitroeiing van de bossen en oprukken van de bevolking zoals dat ook in Borneo en andere van dit soort paradijzen op aarde dreigt te gaan gebeuren.

Wij en alle levende wezens met ons op de aarde hebben deze tropische wouden nodig om verder te kunnen blijven bestaan op de aarde. Wij vragen uw uitgebreide aandacht om die organisaties te steunen die zich inzetten voor het behoud van deze wouden.
Redactie.